1. Đây là văn bản gì
Bộ Tài chính Việt Nam đã ban hành Thông tư 128/2026/TT-BTC ngày 27 tháng 8 năm 2026. Văn bản quy định thủ tục kiểm tra, giám sát, quản lý hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu, quá cảnh, cũng như phương tiện vận tải tại khu vực các cửa khẩu thông minh được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt.
Văn bản quy phạm này điều chỉnh việc ứng dụng các hệ thống logistics hiện đại và phương tiện tự hành không người lái để vận chuyển container qua biên giới. Ngoài ra, thông tư cũng xác định cơ cấu khu vực cửa khẩu thông minh và danh mục dữ liệu phục vụ trao đổi kỹ thuật số giữa các bên tham gia.
2. Đối tượng áp dụng
Phạm vi điều chỉnh của Thông tư 128/2026/TT-BTC áp dụng đối với các tổ chức, cá nhân thực hiện xuất khẩu hoặc nhập khẩu hàng hóa qua các cửa khẩu liên quan. Các điều khoản trong văn bản tác động trực tiếp đến các doanh nghiệp quản lý, vận hành cửa khẩu thông minh.
Văn bản này cũng điều chỉnh hoạt động của cơ quan hải quan và công chức hải quan. Các quy định có tính bắt buộc đối với các chủ thể khác liên quan đến việc giao nhận hàng hóa và giám sát phương tiện không người lái tại các cửa khẩu thông minh.
3. Các thay đổi và yêu cầu chính
Thông tư đưa ra khái niệm pháp lý về phương tiện thông minh không người lái. Đây là phương tiện cơ giới có khả năng tự động hóa một phần hoặc toàn bộ quá trình điều khiển, lập lộ trình và xử lý tình huống giao thông khi vận chuyển container trong phạm vi cửa khẩu thông minh.
Hoạt động xuất nhập khẩu qua cửa khẩu thông minh chỉ được phép thực hiện đối với các nhóm hàng hóa đã được chính quyền các tỉnh biên giới của Việt Nam và Trung Quốc thống nhất. Việc vận chuyển container giữa lãnh thổ hai nước được tiến hành trên các tuyến đường chuyên dụng có sử dụng hệ thống định vị hiện đại.
Khu vực cửa khẩu thông minh bao gồm các phân khu được xác định nghiêm ngặt. Trong đó có khu vực tập kết hàng xuất khẩu và nhập khẩu, bãi kiểm tra thực tế hàng hóa, khu soi chiếu container, trung tâm điều hành, cùng các khu vực bốc dỡ tự động chuyển tiếp container từ phương tiện nội địa sang phương tiện không người lái.
Doanh nghiệp quản lý cửa khẩu có trách nhiệm thiết lập hệ thống giám sát kỹ thuật số. Hệ thống này đảm bảo việc chia sẻ thông tin với cơ quan hải quan Việt Nam, đồng thời kết nối với đơn vị quản lý cửa khẩu thông minh phía Trung Quốc.
Phụ lục ban hành kèm theo văn bản quy định cụ thể các trường dữ liệu số phục vụ trao đổi qua biên giới. Các thông tin này bao gồm biển số phương tiện, số hiệu và loại container, mục đích nhập cảnh, tên hàng hóa, trọng lượng và trạng thái xác nhận thông quan của hải quan.
4. Nội dung thay thế và giai đoạn chuyển tiếp
Thông tư 128/2026/TT-BTC có hiệu lực thi hành từ ngày 15 tháng 10 năm 2026. Trong nội dung chính thức của văn bản không có điều khoản bãi bỏ hoặc thay thế các văn bản quy phạm pháp luật đã ban hành trước đó.
Khoản 2 Điều 13 quy định điều kiện áp dụng theo phạm vi lãnh thổ. Thông tư chỉ áp dụng đối với những cặp cửa khẩu thông minh đã có quyết định đưa vào vận hành và sử dụng thực tế của cơ quan có thẩm quyền.