1. Đây là văn bản gì
Chính phủ Việt Nam đã ban hành Nghị định 316/2026/NĐ-CP ngày 11 tháng 8 năm 2026. Văn bản này sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 135/2025/NĐ-CP hiện hành, văn bản quy định về chế độ tài chính của ngành ngân hàng.
Nghị định do Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng ký ban hành dựa trên các luật về tổ chức tín dụng, quản lý vốn nhà nước, doanh nghiệp và kế toán. Thời điểm có hiệu lực chính thức của các quy định được ấn định vào ngày 1 tháng 10 năm 2026.
2. Đối tượng áp dụng
Các quy định mới tác động đến danh sách rộng lớn các chủ thể tham gia thị trường tài chính Việt Nam. Phạm vi điều chỉnh bao gồm các ngân hàng thương mại, tổ chức tín dụng phi ngân hàng và chi nhánh ngân hàng nước ngoài.
Văn bản cũng áp dụng đối với các tổ chức tín dụng có vốn nhà nước, bao gồm cả các tổ chức do Nhà nước nắm giữ 100 phần trăm vốn điều lệ. Một số điều khoản riêng biệt điều chỉnh hoạt động của các ngân hàng hợp tác xã, tổ chức tài chính vi mô và quỹ tín dụng nhân dân.
3. Các thay đổi và yêu cầu chính
Về phần doanh thu, khoản 1 Điều 1 của nghị định quy định rõ phương thức hạch toán chứng khoán kinh doanh. Các ngân hàng thương mại, tổ chức tín dụng phi ngân hàng và chi nhánh ngân hàng nước ngoài có nghĩa vụ ghi nhận các khoản thu từ những giao dịch này phù hợp với pháp luật về kế toán.
Nhiều thay đổi quan trọng đã tác động đến trình tự phân phối lợi nhuận sau thuế. Mức trích lập quỹ dự phòng tài chính là 10 phần trăm, quy mô tối đa của quỹ này không được vượt quá 25 phần trăm vốn điều lệ. Quỹ đầu tư phát triển được trích không quá 40 phần trăm lợi nhuận, đồng thời tổng mức trích vào quỹ dự trữ bổ sung vốn điều lệ và quỹ đầu tư phát triển không được vượt quá 50 phần trăm theo Điều 25 Luật Quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp. Mức tối đa của quỹ đầu tư phát triển bị giới hạn không vượt quá mức vốn điều lệ của tổ chức.
Việc trích lập quỹ khen thưởng và phúc lợi gắn liền chặt chẽ với kết quả xếp loại hiệu quả hoạt động. Các tổ chức xếp loại A được trích cho các mục đích này số tiền không quá 3 tháng lương thực tế, loại B không quá 2 tháng, loại C không quá 1 tháng. Trường hợp tổ chức tín dụng chưa được đánh giá, xếp loại thì hoàn toàn không được trích lập quỹ khen thưởng và phúc lợi.
Đối với việc chi trả cổ tức bằng cổ phiếu tại các tổ chức có vốn nhà nước, cơ chế thẩm định đặc thù đã được thiết lập. Ngân hàng Nhà nước Việt Nam thống nhất ý kiến với Bộ Tài chính trước khi trình Thủ tướng Chính phủ đề xuất. Việc chi trả bằng cổ phiếu chỉ được áp dụng đối với các đơn vị hoạt động hiệu quả, được xếp loại từ B trở lên trong hai năm liên tiếp, với điều kiện bắt buộc là phải kiểm soát tỷ lệ nợ xấu ở mức dưới 3 phần trăm.
4. Nội dung thay thế và giai đoạn chuyển tiếp
Nghị định 316/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 1 tháng 10 năm 2026, sửa đổi các điều 13, 22, 23, 24, 25, 27 và 29 của Nghị định 135/2025/NĐ-CP.
Điều 2 của văn bản mới quy định lộ trình chuyển tiếp cụ thể cho việc xử lý lợi nhuận chưa phân phối. Nếu lợi nhuận của năm tài chính 2024 chưa được phân phối trước ngày 1 tháng 10 năm 2026 thì việc phân phối bắt buộc phải thực hiện theo các định mức và quy tắc của Nghị định 316/2026/NĐ-CP.
5. Quản lý quỹ và lập kế hoạch tài chính
Điều 27 quy định chi tiết mục đích sử dụng của các quỹ được trích lập. Quỹ bổ sung vốn điều lệ dùng để bổ sung vốn điều lệ hoặc vốn được cấp, trong khi quỹ dự phòng tài chính bù đắp các tổn thất và thiệt hại về tài sản còn lại sau khi đã được bồi thường bằng tiền bảo hiểm và bồi thường của các bên có lỗi.
Các tổ chức tín dụng và chi nhánh ngân hàng nước ngoài có trách nhiệm ban hành quy chế nội bộ về quản lý và sử dụng các quỹ được trích lập từ lợi nhuận sau thuế. Các tổ chức kinh doanh có lãi và đã nộp đủ thuế thu nhập doanh nghiệp được quyền tạm trích lập các quỹ ngay trong năm tài chính.
Đối với các tổ chức do Nhà nước nắm giữ 100 phần trăm vốn điều lệ, Điều 29 đặt ra thời hạn lập kế hoạch rất nghiêm ngặt. Trước ngày 31 tháng 7, các đơn vị phải gửi kế hoạch tài chính năm tiếp theo tới Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, sau đó trước ngày 1 tháng 3 của năm kế hoạch sẽ chuyển số liệu rà soát, tính toán lại để phục vụ công tác giám sát và xếp loại doanh nghiệp.